مقدمه: چرا رتبههای برتر لزوماً باهوشتر نیستند؟
بسیاری از دانشآموزان و والدین تصور میکنند که قبولی در تیزهوشان یا کسب رتبه تکرقمی کنکور، فقط به ضریب هوشی (IQ) بستگی دارد. اما کاظم قلمچی با تکیه بر دههها تجربه و آمار، به مفهوم مهمتری اشاره میکند: «فراشناخت». فراشناخت یعنی "فکر کردن دربارهی تفکر"؛ به زبان سادهتر یعنی اینکه شما بدانید کدام روش مطالعه برای شما جواب میدهد و کدام نه.
در این مقاله، بررسی میکنیم که چطور یک دانشآموز در پایههای دهم و یازدهم یا یک داوطلب کوچکتر در مقطع ششم، میتواند با استفاده از ابزارهای کانون، هوش فراشناختی خود را تقویت کند تا در نیمسال دوم با کمترین انرژی، بیشترین نتیجه را بگیرد.
۱. فراشناخت چیست و چرا در نیمسال دوم حیاتی است؟
در ابتدای سال که وقت زیاد است، دانشآموزان روشهای مختلف را امتحان میکنند. اما در نیمسال دوم و نزدیکی به دوران تابلوی نوروز، دیگر زمان آزمون و خطا نیست. فراشناخت به شما میگوید: «من درس فیزیک را با حل تست یاد میگیرم، اما در زیستشناسی حتماً باید ابتدا شکلها را ترسیم کنم.» دانشآموزی که به این درک رسیده باشد، دیگر وقت خود را با روشهای اشتباه دیگران تلف نمیکند.
۲. دفتر برنامهریزی؛ آینهی تمامنمای فراشناخت
وقتی شما پس از ثبتنام قلمچی شروع به پر کردن دفتر برنامهریزی میکنید، در واقع در حال جمعآوری داده برای هوش فراشناختی خود هستید.
برای دانشآموزان دهم و یازدهم: با نگاه به این دفتر متوجه میشوید که مثلاً با ۵ ساعت مطالعه ریاضی، ترازتان تغییری نکرده اما با ۳ ساعت مطالعه شیمی، ترازتان رشد کرده است. این یعنی باید روش مطالعه ریاضی را تغییر دهید، نه زمان آن را.
برای تیزهوشان: دانشآموزان نهمی با این دفتر میفهمند که در چه ساعاتی از روز تمرکز بیشتری روی مباحث "استعداد تحلیلی" دارند.
۳. نقش "کارنامه بازیابی" در کشف روشهای شخصی
یکی از خدمات منحصر به فرد سایت کانون، کارنامه بازیابی است. این کارنامه به شما میگوید در آزمونهای گذشته، چه سوالاتی را با چه وضعیتی پاسخ دادهاید. کاظم قلمچی معتقد است تحلیل این کارنامه در اسفندماه، به شما کمک میکند تا "نقاط قوت پایدار" خود را بشناسید. وقتی بدانید در چه مباحثی قوی هستید، اعتماد به نفس شما بالا رفته و استرس در بقیه دروس کاهش مییابد. این شناخت، همان فراشناخت است.
۴. تابلوی نوروز و شخصیسازی استراتژی
در تابلوی نوروز، وقتی مبحثی را با رنگ قرمز (ضعیف) مشخص میکنید، فراشناخت به کمک شما میآید تا بپرسید: «چرا این مبحث قرمز است؟»
آیا منبع مناسبی نداشتم؟ (نیاز به تغییر کتاب)
آیا تست زماندار نزدم؟ (نیاز به تغییر تمرین)
آیا پیشنیازها را بلد نبودم؟ (نیاز به بازگشت به پایه) پاسخ به این سوالات، برنامه شما را در دوران عید از یک برنامه عمومی به یک برنامه کاملاً شخصی و حرفهای تبدیل میکند.
۵. یادگیری از همتایان (Peer Learning) در مقاطع پایه
کاظم قلمچی همیشه در مجلات آزمون، گفتگو با رتبههای برتر را قرار میدهد. هدف این نیست که دقیقاً کار آنها را تکرار کنید، بلکه هدف این است که از "روشهای موفق" الگوبرداری کرده و آن را با سیستم ذهنی خودتان تطبیق دهید. دانشآموزان دهم و یازدهم باید یاد بگیرند که روش مطالعه هر درس با درس دیگر متفاوت است. فراشناخت به شما اجازه میدهد روش مطالعه رتبه ۱ کنکور در درس ادبیات را بگیرید و آن را برای امتحان نهایی خودتان بومیسازی کنید.
۶. تحلیل آزمون؛ تمرینِ عملیِ فراشناخت
لحظهای که در حال تحلیل آزمون قلمچی هستید، در واقع دارید مغز خود را کالبدشکافی میکنید.
اگر اشتباه محاسباتی داشتید، فراشناخت به شما میگوید در آزمون بعدی باید زیر اعداد مهم خط بکشید.
اگر سوال را درست فهمیدید اما گزینه غلط را زدید، فراشناخت به شما هشدار میدهد که عجله در خواندن گزینهها نقطه ضعف شماست. داوطلبان تیزهوشان با این روش میآموزند که در سوالات هوش تصویری، ذهنشان به کدام سمت منحرف میشود.
۷. گفتگو با اولیا و پشتیبان؛ برونیسازیِ فکر
فراشناخت فقط یک فرآیند درونی نیست. وقتی دانشآموز درباره روشهایش با پشتیبان کانون یا والدینش صحبت میکند، در واقع دارد افکارش را سازماندهی میکند. کاظم قلمچی جلسات ۵ نفره را با همین هدف طراحی کرده است؛ جایی که دانشآموزان روشهای موفق خود را برای دیگران توضیح میدهند و با این کار، آن روش در ذهن خودشان هم تثبیت میشود.
۸. آمادگی برای چالشهای نوظهور در امتحانات نهایی
با تغییر سبک سوالات نهایی به سمت "مفهومی و ترکیبی"، دیگر حفظ کردن کتاب جواب نمیدهد. دانشآموزان پایههای دهم و یازدهم باید فراشناخت خود را به سمت "حل مسئله" ببرند. یعنی به جای سوال "چه چیزی را بخوانم؟" بپرسند "چگونه این مفهوم را به مسائل مختلف ربط بدهم؟" برنامه راهبردی کانون در بهار، با ارائه سوالات تشریحی سطح بالا، این مهارت را در شما تقویت میکند.
نتیجهگیری: هوشمندتر درس بخوانید، نه فقط سختتر!
در مسیر طولانی کنکور و آزمونهای ورودی تیزهوشان، خستگی امری طبیعی است. اما دانشآموزی که "فراشناخت" دارد، کمتر خسته میشود؛ چون مسیر را بلد است و میداند هر تلاشش دقیقاً کجا به ثمر میرسد. آزمون قلمچی فقط یک امتحان نیست، بلکه آزمایشگاهی است برای اینکه شما خودتان را بهتر بشناسید.
در این روزهای باقیمانده تا عید، قبل از اینکه به سراغ تستهای جدید بروید، لحظهای مکث کنید و به روشهایتان فکر کنید. تابلوی نوروز را با این نگاه پر کنید که «من میخواهم به بهترین نسخه از خودم تبدیل شوم، نه کپیبرداری از دیگران.»
پاسخ دهید